De cliffhanger, een middeleeuwse uitvinding?

Love it or hate it, een goede serie eindigt standaard met een gigantische cliffhanger. De held wordt neergeschoten, het vermiste personage keert terug, een ‘I still love you’ klinkt; dan gaat het beeld op zwart en is de aflevering of het seizoen voorbij. Makers van series als Game of Thrones, The Walking Dead en House of Cards zijn er meesters in. God dank dat bingewatching bestaat. Maar wist je dat de cliffhanger eigenlijk een middeleeuwse uitvinding is?

In de Middeleeuwen hadden ze nog geen Netflix. Als je als koning, graaf of hertog toch een avondje vermaak wilde, dan huurde je een artiest in die tijdens het avondeten een verhaal kwam vertellen. Vaak waren de verhalen langer dan dat de dronken edelen konden opletten en werd maar een deel van een verhaal verteld. Hoe lang een sessie duurde en hoe veel hij per sessie vertelde kunnen we proberen te schatten aan de hand van… cliffhangers!

 

Het 13de-eeuwse verhaal Karel ende Elegast telt ongeveer 1400 versregels. We denken dat dit verhaal in twee sessies verteld werd omdat een van de spannendste stukjes – Karel en Elegast beslissen bij wie ze gaan stelen – bijna precies in het midden zit, op regel 672. Brak je als verteller het verhaal hier af, dan werd je ongetwijfeld uitgenodigd om morgen terug te komen.

Willem, de auteur van het dierenverhaal Van den Vos Reynaerde kon er ook wat van. Zijn tekst kent ongeveer 3500 regels vol met vossenstreken. Het verhaal zit erg goed in elkaar, de verteller kon het verhaal namelijk op veel punten afbreken. Als Reynaert de beer Bruun bijna de dood injaagt, schrijft Willem rond regel 1000 dit: Hoe sal nu Brune te hove [aan het hof] comen? Ook rond regel 1900 kon de verteller een spannend einde van de sessie klaarspelen. Reynaert dreigt opgehangen te worden, en de verteller eindigt als volgt:

Als hij vlucht, dan zien we hem hier nooit meer terug. Hij moet hangen. Waarom dan niet nu onmiddellijk? Of kan dat niet meer vóór de nacht valt?

Aan het einde van het vossenverhaal ontsnapt Reynaert aan zijn vijanden. Voor een veertiende-eeuwse schrijver was dit aanleiding om een vervolg op het verhaal te schrijven: Reinaerts historie. Behalve (soms letterlijke!) cliffhangers kende de Middeleeuwen ook fan fiction.

De Alphamannetjes houden van cliffhangers